Fon krizinin siyasi sonucu, yalnızca parasını geri bekleyen yatırımcıların tercihleriyle sınırlı kalmayabilir. Ekim ve kasım aylarında yapılan araştırmalar, seçmenin denetim mekanizmasını, iktidarın açıklamalarını ve sorumlulara hesap sorulup sorulmayacağını da tarttığını gösteriyor. Bu değerlendirmelerin kalıcı bir oy değişimine dönüşüp dönüşmeyeceği ise ayrı bir soru.

Yöneylem’in 21–28 Ekim’de 2 bin 400 kişiyle telefon üzerinden yaptığı araştırmada, AK Parti yönetiminin fon krizine ilişkin açıklamalarını ikna edici bulmayanların oranı yüzde 64,9. İkna olanların toplamı yüzde 12,4’te kalıyor. Kurumun 9 Kasım’da paylaştığı grafik, hükümetin meseleyi anlatma biçimiyle seçmenin duyduğu güven arasında ciddi bir mesafe bulunduğuna işaret ediyor.

İktidara Mesafe, Muhalefete Destek Demek Değil

Aynı araştırmanın Bianet tarafından aktarılan ayrıntılarında, bugün AK Parti’ye oy vereceğini söyleyenlerin yüzde 14,6’sı fon krizi nedeniyle partiye oy verme eğiliminin azaldığını belirtiyor. Bu oran MHP’yi tercih edenlerde yüzde 27,2, kararsızlarda yüzde 44,4.

Buradaki yüzde 14,6, AK Parti’nin ülke genelinde kaybettiği oy oranı değil. Hâlâ o partiye oy vereceğini söyleyen bir grubun içindeki tereddüdü anlatıyor. Aynı şekilde kararsızların yüzde 44,4’ünün uzaklaşma bildirmesi, bu kişilerin başka bir partiyi seçtiğini göstermiyor.

Bu ayrım, krizin siyasi seyrini anlamak açısından belirleyici. Seçmen mevcut tercihinden rahatsız olduğu hâlde başka bir partiye güvenmeyebilir; kararını erteleyebilir veya sandığa gitmemeyi düşünebilir. İktidardaki aşınmanın muhalefete aynı büyüklükte bir kazanç getireceği varsayımı, eldeki sonuçların söylemediği bir şeyi söylemek olur.

Beklenti, İsimlerin Ve Sorumluluğun Açıklanması

ASAL Araştırma’nın 18 Kasım’da yayımladığı özgün paylaşımında, fon krizinde haksız kazanç sağlayan isimlerin açıklanmasını isteyenlerin oranı yüzde 80,8. Açıklanmamasını isteyenler yüzde 9, görüş bildirmeyenler yüzde 10,2. Araştırma 8–15 Kasım’da 28 ilde, 2 bin 5 kişiyle telefon üzerinden yapılmış.

Bu sonuç bir partiye verilmiş destek oyu değil; sürecin açıklığa kavuşturulmasına yönelik bir talep. Belirli kişilerin suçlu olduğuna ilişkin hüküm olarak da okunamaz. Ancak siyasi açıdan, soruşturmanın nasıl yürütüldüğünün en az ekonomik zararın giderilmesi kadar dikkatle izlenebileceğini düşündürüyor.

Paranın geri ödenmesi yatırımcının acil ihtiyacına karşılık verir. Denetimin neden işlemediği ve kimin hangi karardan sorumlu olduğu sorularının yanıtlanması ise daha geniş bir kesimin güvenini ilgilendirir. Ödemeler ilerlerken bu sorular yanıtsız kalırsa, mali kayıplar hafiflese bile siyasi tartışma sürebilir.

MetroPOLL’de Kriz Yönetimine Düşük Not

İsmail Saymaz’ın 13 Kasım’da Sözcü’de aktardığı MetroPOLL araştırmasında, hükümetin fon krizini aydınlatma sürecini başarısız bulanların toplamı yüzde 64,9. Katılımcıların yüzde 52,7’si de krizin en önemli nedenini siyasi müdahaleler yüzünden yeterli denetim yapılamamasında görüyor.

Bunlar seçmenin değerlendirmeleri; soruşturmanın maddi bulgularının yerine geçmiyor. Yöneylem ile MetroPOLL’de görülen benzer oranlar da aynı soruya verilmiş yanıtlar değil. Birinde açıklamaların ikna gücü, diğerinde krizi aydınlatma sürecinin başarısı ölçülüyor. Yine de iki ayrı araştırmadan kamuoyuna yansıyan sonuçlar, iktidarın kriz yönetiminin sorgulandığını gösteriyor.

GENAR’dan Da Oy Kaybı Değerlendirmesi

GENAR Başkanı İhsan Aktaş, 1 Kasım’da Yeni Şafak’ta yayımlanan yazısında, kriz sonrasında yaptıkları yoklamada AK Parti’nin oyunda yüzde 3 oranında düşüş tespit ettiklerini belirtti. Kararsızların arttığını da yazan Aktaş, Cumhurbaşkanı’nın atacağı adımların seçmen tarafından izlendiği görüşünü dile getirdi.

Ancak yazıda bu hesabın saha tarihleri, örneklemi ve önceki ölçümle karşılaştırması açıklanmıyor. “Yüzde 3” ifadesinin göreli düşüş mü, üç puanlık azalma mı olduğu da netleştirilmiyor. Dolayısıyla bu değerlendirme, diğer anketlerle toplanabilecek kesin bir kayıp hesabı oluşturmuyor.

Ödeme Takvimi Siyasi Tabloyu Değiştirebilir

Anketlerin zamanı da önem taşıyor. Yöneylem’in ekim sahası 28 Ekim’de tamamlandı. İletişim Başkanlığının 3 Kasım’da Anadolu Ajansı tarafından aktarılan açıklamasına göre, olağanüstü tasfiye kapsamındaki ilk ara ödemeler 30 Ekim’de başladı. ASAL’ın kasım sahası ise bu tarihten sonra yapıldı.

Bu nedenle ilk araştırmayı, daha sonraki ödemelere verilmiş bir tepki gibi sunmak mümkün değil. Kasım sonuçları da ödemelerin etkisini tek başına ayırmıyor. Bunu görebilmek için aynı soruların karşılaştırılabilir örneklemlerle tekrar sorulması gerekiyor.

Önümüzdeki dönemde üç farklı sonuç mümkün. Ödemelerin ilerlemesi ve sorumluluğun açık biçimde ortaya konması, tereddüt yaşayan seçmenin bir bölümünün iktidara güvenini yeniden artırabilir. Sürecin uzaması ve kayırma algısının güçlenmesi, bu tereddüdü kalıcı uzaklaşmaya çevirebilir. Muhalefetin de güven vermemesi hâlinde tepki, parti değiştirmek yerine kararsızlık veya sandıktan uzaklaşma biçiminde kalabilir.

Bugünkü veriler bu ihtimallerden hangisinin ağır basacağını söylemiyor. Fakat kriz yönetiminin siyasi bir sınava dönüştüğünü gösteriyor: Seçmen hem birikimlerin ne olacağını hem de bu noktaya nasıl gelindiğinin açıklanıp açıklanmayacağını izliyor. Sandıktaki sonuç, bu iki soruya verilecek yanıtlarla birlikte şekillenebilir.