Tarımda açıklanan tek haneli yıllık fiyat artışının altında birbirine zıt iki hareket var. TÜİK’in ekim verilerine göre canlı hayvanlar ve hayvansal ürünlerin üretici fiyatı bir yılda yüzde 33,09 yükseldi. Çok yıllık bitkisel ürünlerde ise yüzde 24,06 düşüş yaşandı.
Bu iki grubun yıllık değişimleri arasındaki fark 57,15 puan. Tarımın genelinde görülen yüzde 9,69’luk artış, tek başına bu ayrılığı anlatmaya yetmiyor.
17 Kasım’da yayımlanan bültene göre tek yıllık bitkisel ürünlerde de fiyatlar geçen yılın yüzde 29,02 üzerinde. Aylık hareketlerde aynı ayrım sürüyor: Tek yıllık ürünlerde yüzde 7,94 artış, çok yıllık ürünlerde yüzde 7,13 düşüş var. Toplam endeksteki aylık artış ise yüzde 1,02.
Aynı Sektörde Farklı Hesaplar
Bu tablo, tarıma ilişkin kararların yalnızca genel orana bakılarak verilmesini zorlaştırıyor. Satış fiyatı düşen bir ürünün üreticisiyle fiyatı yükselen başka bir ürünün üreticisi aynı koşullarda çalışmıyor. Birinde eldeki üründen sağlanan gelir, diğerinde yükselen giderleri karşılayacak para ihtiyacı öne çıkabilir.
Fiyatı artan üreticinin daha çok kazandığını söylemek için de erken. Yem, enerji, işçilik ve kredi giderleri satış gelirini aşındırabilir. Fiyatı düşen üründe ise daha fazla hasat alınması, toplam gelir hesabını değiştirebilir. TÜİK’in fiyat bülteni, bu giderleri ve satılan miktarı birlikte göstermediği için çiftçinin kârına ilişkin kesin bir sonuç vermiyor.
Desteklerin nereye yöneltileceği tartışılırken ürün bazında maliyet ve gelir hesabına ihtiyaç var. Genel fiyat artışını bütün üreticilerin satışına veya kazancına uygulanmış bir oran gibi okumak, en fazla sıkışan kesimin gözden kaçmasına yol açabilir.
Tarladaki Fiyat Rafı Ne Kadar Etkiliyor?
Tüketici açısından ilk soru, bu rakamların market alışverişine nasıl yansıyacağı. Tarım-ÜFE, üreticinin satış fiyatını izliyor; alışveriş sepetinin fiyatını değil. TÜİK’in tanımında bu fiyatlara KDV ve benzeri vergiler de dahil değil.
Ürün tüketiciye ulaşana kadar taşınabiliyor, depolanabiliyor veya işlenebiliyor. Raftaki değişimi anlamak için aynı ürünün aynı dönemdeki üretici ve satış fiyatını takip etmek gerekiyor. Tarım endeksiyle tüketici endeksinin artışlarını çıkartıp kalan farkı doğrudan aracı kazancı saymak bu nedenle yanıltıcı olur.
Bu ayrım, tarladaki düşüşün rafta izlenmemesi gerektiği anlamına gelmiyor. Tersine, hangi üründe düşüşün ne kadarının tüketiciye ulaştığını gösterecek daha ayrıntılı bir fiyat takibini gerekli kılıyor.
Ekim rakamları tarımda ortak bir rahatlamadan söz etmeye izin vermiyor. Satış fiyatı gerileyen ürünler de var, yıllık artışı toplamın çok üzerinde kalanlar da. Çiftçinin eline ne kaldığı ve tüketicinin ne ödediği, bu iki ayrı hesabın ürün ürün izlenmesiyle anlaşılabilecek.

